Czy tanie licencje są legalne?

Kup pakiet Adobe Creative Cloud

Zamieszanie z tanimi kluczami do oprogramowania jest konsekwencją decyzji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jeszcze kilka lat temu odsprzedaż oprogramowania była niezgodna z polityką wielu producentów i łamała zapisy licencyjne. W praktyce oznaczało to, że ktoś kto kupił odsprzedawaną licencję korzystał z nielegalnego oprogramowania.

Sędziowie TSUE mieli jednak inne zdanie. W 2012 roku w sprawie UsedSoft kontra Oracle stwierdzili, że jeśli ktoś kupił licencję wieczystą na używanie oprogramowania i zapłacił za nią uczciwą cenę, może ją później odsprzedać. Trybunał orzekł, że kolejny nabywca takiej licencji ma takie same prawa jak pierwszy właściciel i może legalnie z niej korzystać. To orzeczenie funkcjonuje już w obrocie prawnym, stając się niestety również pretekstem do wprowadzania na rynek nielegalnych kopii software'u przez nieuczciwych sprzedawców. Zazwyczaj pojawia się bowiem problem związany z pochodzeniem kluczy licencyjnych.

Gdy kupujemy supertanie klucze na portalach aukcyjnych czy w sklepach internetowych o niepewnej reputacji, zwykle nie wiemy, skąd taka licencja pochodzi ani czy faktycznie można ją legalnie przenieść. Zazwyczaj jedynym „dowodem” na legalność jest powoływanie się na wyrok TSUE. W rzeczywistości takie klucze mogą pochodzić z bardzo różnych źródeł - z poleasingowych komputerów, licencji zbiorczych, z generatorów kodów albo z programów edukacyjnych typu DreamSpark, które są dedykowane wyłącznie studentom i uczelniom.

Żeby licencja mogła być zgodnie z prawem przeniesiona na nowego użytkownika, jej sprzedawca musi zobowiązać się, że nie będzie już z niej korzystał. Teoretycznie to oczywiste, ale w razie kontroli to kupujący musi udowodnić, że tak właśnie było. Dlatego jeśli kupujemy Windowsa czy Office’a od osoby prywatnej, najlepiej spisać krótkie oświadczenie, że sprzedawca rezygnuje z dalszego używania licencji. W przypadku jeśli super tanie oprogramowanie sprzedaje nam firma, warto pytać o źródło i dowód pochodzenia kluczy.

Przeniesienie licencji

Wielu producentów posiada procedury przeniesienia licencji na innego użytkownika. Co ważne, dotyczy to wyłącznie oprogramowania z licencją wieczystą, do którego instalacji i aktywacji wymagane jest posiadanie numeru seryjnego (klucza). Procedura przeniesienia licencji zwykle nie dotyczy programów dystrybuowanych w modelu subskrypcyjnym, choć niektórzy producenci przewidują udzielenie prawa do korzystania z licencji dowolnej osobie. Np. administratorzy wersji dla zespołów oprogramowania Adobe mogą przypisywać licencje innym, a uczestnicy programu licencyjnego LWS mogą przenosić licencje np. w przypadku fuzji, przejęć, połączeń lub rozdzieleń firmy. W takim przypadku klient musi poinformować producenta drogą mailową o chęci dokonania transferu licencji. Do wykonania transferu licencji potrzebne są formularz transferu i certyfikat licencji.

Czy tanie licencje są legalne?

W większości przypadków nie. Już sama cena powinna nas zaniepokoić. Windows 10 Pro za 1,64 zł czy Office 2019 Pro Plus za nieco ponad 3 zł to kwoty absurdalne w porównaniu z oficjalnymi cenami. Sprytniejsi sprzedawcy oferują takie klucze trochę drożej, ale wciąż podejrzanie tanio - i właśnie wtedy łatwo usypiają czujność kupujących.

Prawo UE faktycznie pozwala na odsprzedaż i przeniesienie licencji, a zapisy licencyjne nie mogą tego zabronić. Ale kluczowe jest źródło. Kupujący musi być pewien i musi móc udowodnić, że sprzedawca był legalnym posiadaczem oprogramowania (zwłaszcza z jakiej dystrybucji pochodziła odsprzedawana licencja) i już nie korzysta z licencji. To możliwe tylko wtedy, gdy ktoś faktycznie sprzedaje własny, niepotrzebny już software.

W wielu przypadkach jednak, sprzedawcy używanego oprogramowania (zarówno osoby prywatne, jak i firmy) nie spełniają podstawowych wymogów prawnych. Najczęściej pojawiające się problemy to brak dowodu faktycznej dezaktywacji licencji przez poprzedniego użytkownika, sprzedaż licencji spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego, oferowanie licencji edukacyjnych lub wolumenowych obarczonych ograniczeniami w zakresie odsprzedaży, a także przekazywanie kluczy bez dokumentów potwierdzających pierwotny zakup.

• Jednorazowa licencja wieczysta „download” może zostać odsprzedana, pod warunkiem że zostanie dezaktywowana u dotychczasowego użytkownika i przekazana nowemu nabywcy bez ograniczeń.
• Licencja OEM, powiązana z konkretnym urządzeniem, nie daje możliwości odsprzedaży, gdyż jest na stałe przypisana do sprzętu, z którym została dostarczona.
• Licencja edukacyjna również nie może być odsprzedana, ponieważ z założenia przeznaczona jest wyłącznie do użytku w instytucjach edukacyjnych.
• Licencja wolumenowa, obejmująca większą liczbę stanowisk, może w pewnych przypadkach podlegać odsprzedaży, lecz zależy to od treści zawartej umowy - w wielu sytuacjach prawo dalszego obrotu jest w niej wyraźnie wyłączone.
• Licencja subskrypcyjna nie podlega przeniesieniu na innego użytkownika bez zgody dostawcy usługi, co w praktyce zazwyczaj uniemożliwia jej odsprzedaż.

A co z nośnikami instalacyjnymi?

Jeśli odkupujemy od kogoś licencję pudełkową, zwłaszcza starszych wersji oprogramowania, powinniśmy dostać cały zestaw - także nośnik z instalatorem. Nośniki mogą się jednak uszkodzić. Wtedy jako właściciel licencji możemy pobrać instalator z internetu i stworzyć własną kopię, ale tej kopii nie wolno przekazywać nowemu nabywcy. Tak właśnie orzekł TSUE w 2016 roku w sprawie Microsoft kontra Aleksandrs Ranks. Sędziowie stwierdzili, że jeśli oryginalny nośnik został zniszczony, to sprzedający nie ma prawa przekazać swojej kopii bezpieczeństwa kupującemu. Nowy właściciel musi stworzyć własny nośnik - i dopiero wtedy może legalnie korzystać z oprogramowania.